Twardsze kruszywa rozdrabniane są w ła­maczach, jedno- lub nawet dwukrotnie, lub też ręcznie i następnie segrego­wane za pomocą sit. W praktyce betoniarstwa nie jest przyjęte zbyt szczegółowe rozróżnianie naturalnych ska (z wyjątkiem przypadków betonów narażonych na ścieranie). Skałom podobnym do siebie pod względem przy­datności nadawane są z reguły nazwy zbiorcze, a mianowicie: jako granity określa się w handlu wszystkie skały o strukturze kry­stalicznej lub gruboziarnistej, a więc również doleryty, kwarcyty, zwarty wapień gruboziarnisty itp.; jako bazalty oznacza się skały drobnoziarniste i ciemne, a więc również niektóre doleryty i ciemne wapienie; tylko dla piaskowców na ogół nazwa handlowa odpowiada nazwie mineralogicznej. Najważniejszym produktem jest tłuczeń (grubszy) i klinie c (drob­niejszy), używane w betonach najczęściej z piaskiem naturalnym lub z po-spółką naturalną w celu jej uszlachetnienia. Cechy kruszyw łamanych są znormalizowane. Charakterystycznym zjawiskiem jest to, że okruchy skalne przy kruszeniu rozpadają się zawsze od razu na różne frakcje ziarn, i to w takim stosunku, jaki odpowiada w przybliżeniu ciągłej krzywej uziarnienia. Wyniki zostały otrzymane przy miażdżeniu tłucznia z grysem w moździerzu. Rozpadanie się skały na właśnie takie a nie inne uziarnienie można by sobie w tym wypadku tłumaczyć w ten sposób, że miażdżone kruszywo stara się wypełnić jamy i że w każdym okresie miażdżenia odpryski są z grubsza proporcjonalne do wielkości stale zmniejszających się jam. Ale okazało się, że podobne ciągłe krzywe uziar-nienia otrzymuje się również przy zgniataniu odłamków skalnych między szczękami lub walcami łamacza. Na rys. 5-4 mamy wg Łopuszańskiego krzywe uziarnienia piasku łamanego z piaskowca, uzyskanego w łamaczu walcowym przy różnym rozstawie walców. Widzimy, że krzywe te są więcej lub mniej równoległe do wrysowanej tam krzywej Fullera, a w każdym razie są one ciągłe. Ziarna uzyskane przy łamaniu okruchów skalnych są oczywiście różnego kształtu. Badanie morfologiczne ziarn kruszywa kwarcytowego uziarnionego ciągle przeprowadził T. Zarosły , uzyskując wyniki podane w tabl. 5-5. Widzimy, że ilość płytek wzrasta, a ilość ciał krępych (zwłaszcza sześcianów) spada procentowo ze spadkiem rozmiarów ziarn. Prawie całkowicie z płytek składa się piasek łamany, co też m. in. jest przyczyną jego gorszej jakości w stosunku do piasku naturalnego. Piaski łamane są, jak już zaznaczyliśmy, ostre i mają kształt blaszek lub igieł. Poza tym są bardzo nasiąkliwe, gdyż wymiary ich w stosunku do głębokości kapilarnego przenikania wody są małe, a pory nie są zamknięte przez rozpuszczone składniki mineralne jak w piaskach otoczakowych. Poza tym piaski łamane są zazwyczaj bardzo czyste, tj. wolne od domieszek orga­nicznych. Najwyżej mogą zawierać składniki nietrwałe, np. rogowiec, łyszczyk itp., które jednak są tylko wtenczas niekorzystne, jeśli stanowią więk­szość ziarn. Piaski łamane stosuje się zresztą rzadko, raczej tylko z konieczności, przy braku piasku naturalnego. Przyczyn tego stanu jest kilka: stosunkowo mały odpad piasku przy łamaniu grubszego kruszywa, duży koszt rozdrabniania, duża zawartość pyłów, duża porowatość piasków niektó­rych skał, utrudniona urabialność betonu. Pyły kamienne nie są w ogóle uży­wane, chyba jako pucolanoidy.